طور كلی دانشمندان عاليقدر مقيم بغداد بيشتر مسيحيان بودند كه از عراق و ساير نقاط برای استخدام در دستگاه خلفا به بغداد می‏آمدند . دانشمندان‏ مسلمان غالبا در خارج از بغداد ظهور كردند . به خصوص موقعی كه مملكتهای‏ كوچك اسلامی پديد آمد و فرمانروايان آن ممالك به تقليد خلفا در ترويج‏ علم و ادب كوشش نمودند و دانشمندان را به مراكز فرماندهی خود : قاهره ، غزنين ، دمشق ، نيشابور ، استخر و غيره دعوت كردند نتيجه اين شد كه رازی‏ ازری ، ابن سينا از بخارا ( تركستان ) بيرونی از بيرون ( سند ) ابن جليل‏ گياهشناس ، ابن باجه فيلسوف ، ابن زهره پزشك و خاندان وی و ابن رشد فيلسوف و ابن روميه گياهشناس از اندلس برخاستند ( 1 ) . پس سلول اول علوم و فرهنگ اسلامی در مدينه به وجود آمد و نخستين‏ نقطه‏ای كه اين بذر در آنجا پاشيده شد شهر مدينه بود . نخستين موضوع اما اينكه نخستين موضوعی كه توجه مسلمين را جلب كرد و حركت علمی‏ مسلمين از آن شروع شد چه بود ؟ نقطه آغاز قرآن است مسلمانان علوم خويش را از تحقيق و جستجو در معانی‏ و مفاهيم آيات قرآن و سپس حديث آغاز كردند و لهذا نخستين شهری كه جنب‏ وجوش علمی در آن پيدا شد مدينه بود ، و نخستين مراكز علمی مسلمين مساجد بود و نخستين موضوعات علمی آنان مسائل مربوط به قرآن و سنت ، و نخستين‏ معلم شخص رسول اكرم است علم قرائت ، تفسير ، كلام ، حديث ، رجال ، لغت ، نحو ، صرف ، بلاغت و تاريخ و سيره كه جزء نخستين علوم اسلامی است‏ به خاطر قرآن و سنت به وجود آمد ادوارد براون می‏گويد : پاورقی : ( 1 ) همان مدرك ، صفحه . 257