البته همه دوره ساسانی از نظر سختگيريهای مذهبی يكسان نبوده است ، همچنانكه قدرت روحانيون زردشتی همه وقت يكسان نبوده و همه سلاطين ايران‏ تحت نفوذ مطلق آنان نبوده‏اند شاپور اول ، يزدگرد اول ، خسرو انوشيروان‏ لااقل در قسمتی از دوران زمامداری خود روش نسبه آزاد منشانه‏ای نسبت به‏ اتباع ساير مذاهب داشته‏اند . در كتاب " تمدن ايرانی " مقاله " وضع مذهب در ايران غربی در زمان‏ ساسانيان " پس از نقل كتيبه موبد " كريتر " و سختگيريهايی كه در زمان‏ او می‏شده است ، می‏گويد : از طرف ديگر وقايع نگار ارمنی " اليزه و ارداپت " از دستخطی ياد می‏كند كه مربوط به شاپور است و در آن امر داده شده كه مغها و يهوديها و پيروان مانی و طرفداران تمام مذاهب ديگر را در هر نقطه از ايران كه‏ باشند آزاد بگذارند و مانع انجام مراسم مذهبی آنها نگردند كتيبه اول‏ مربوط به آزاری است كه در زمان پادشاهی بهرام دوم بين 277 و 293 ميلادی‏ نسبت به اقليتها انجام گرفته و دستور دوم راجع به آزادی مذاهب است كه‏ افتخار آنرا بايد به شاپور اول ( 242 - 273 ) نسبت داد ( 1 ) . كريستن سن در فصل ششم كتاب خويش كه راجع به عيسويان ايران بحث می‏كند وضع كلی عيسويان را در آن عهد چنين شرح می‏دهد . برای توضيح روابط بين عيسويت و ديانت رسمی ايران در قرون چهارم و پنجم به ذكر عباراتی چند از " زاخو " مبادرت می‏ورزيم : عيسويت در عهد ساسانی هميشه حتی در سختترين دوره های زجر و تعدی ، مجاز بوده است . اگر چه گاهی بعضی مجامع عيسوی در شهرها و دهات دستخوش آزار پاورقی : ( 1 ) تمدن ايرانی ، صفحه 178 - . 179