بين او و علاءالدوله سمنانی در مسائل نظری عرفان كه وسيله محيی‏الدين طرح‏ شده است مباحثات و مشاجراتی بوده است . وی در سال 735 درگذشته است . ج - خواجه حافظ شيرازی . حافظ علی‏رغم شهرت جهانيش تاريخ زندگيش‏ چندان روشن نيست . قدر مسلم اينست كه مردی عالم و عارف و حافظ و مفسر قرآن كريم بوده است . خود مكرر به اين معنی اشاره كرده است :
نديدم خوشتر از شعر تو حافظ
به قرآنی كه اندر سينه داری
عشقت رسد به فريادگر خود بسان حافظ قرآن زبر بخوانی با چهارده‏ روايت
زحافظان جهان كس چوبنده جمع نكرد
لطائف حكمی با نكات قرآنی
با اينكه اينهمه در اشعار خود از پير طريقت و مرشد سخن گفته است‏ معلوم نيست كه مرشد و مربی خود او كی بوده است . اشعار حافظ در اوج‏ عرفان است و كمتر كسی قادر است لطائف عرفانی او را درك كند ، همه‏ عرفائی كه بعد او آمده‏اند اعتراف دارند كه او مقامات عاليه عرفانی را عملا طی كرده است . برخی از بزرگان بر برخی از بيتهای حافظ شرح نوشته‏اند ، مثلا محقق جلال‏الدين دوانی ، فيلسوف معروف قرن نهم هجری رساله‏ای در شرح‏ اين بيت :
پير ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت
آفرين بر نظر پاك خطا پوشش باد
تأليف كرده است . حافظ در سال 791 درگذشته است ( 1 ) . د - شيخ محمود شبستری ، آفريننده منظومه عرفانی بسيار عالی موسوم به " گلشن راز " . اين منظومه يكی از كتب عرفانی بسيار عالی به شمار می‏آيد و نام سراينده خويشرا جاويد ساخته است شرحهای زيادی بر آن نوشته شده است‏ . پاورقی : ( 1 ) حافظ در حال حاضر محبوبترين چهره شعرای فارسی زبان در ايران است‏ . ماترياليستهای فرصت طلب سعی كرده‏اند از حافظ نيز چهره‏ای ماترياليست‏ و لااقل شكاك بسازند و از محبوبيت او در راه اهداف ماترياليستی خود سودجويند . ما در مقدمه چاپ هشتم " علل گرايش به ماديگری " درباره‏ حافظ نيز مانند " حلاج " از اين نظر بحث كرده‏ايم .