و نعمت زايی ، اما عدم مسؤوليت هم نيز . . " . عدم مسؤوليتی كه " فانون " بدان توجه كرده است ناشی از اين واقعيت‏ است كه درد و طلب مشتركی كه در جامعه آفريقايی به وجود آمده در بعضی‏ بخشها در اهداف و داعيه ها هنوز ضعيف است . جنبش ضد استعماری قاره‏ سياه عليه ظلم و ستم سفيد پوستان تا آنجا كه برای محو ظلم و تبعيض و احقاق حقوق انسانی و مردمی باشد مقدس است و با واقعيات فطری و وجدان‏ بشری منطبق ، ولی از همانجا كه صورت انتقامجويی و خودستايی و آرزوی‏ حكومت و بهره وری نوين را می‏يابد ، خود مقدمه چين و پايه ستم جديد می‏شود ، ستمی كه هنوز ميدان عمل نيافته است . پس در محروميت و محكوميت امتها قضيه " داعيه " هم مطرح می‏شود . سياه ستايی اگر تكامل يافت و به حقيقت ستايی و عدالت پرستی محض رسيد ، آن وقت نهضتی فروزان و شكوفان ، ميوه آن خواهد بود . لذا ، جنبشها و حركتهای حاصل از درد و طلب مشترك را از روی داعيه آنها تميز می‏دهيم : داعيه حق پرستی و عدالت خواهی و آزادگی يا داعيه حكومت و بهره وری جديد و تصاحب منافع و مطامع . و اين چيزی است كه از مذهب و مسلك و جهانبينی حاكم بر رهبران يك جنبش ملی نشأت می‏گيرد . فرهنگ غربی عوامل فوق را از حيطه عناصر سازنده وجدان مشترك و تشكيل‏ دهنده مليت خارج می‏كند . روشنفكر شرقی و اسلامی و آفريقايی هم می‏خواهد با همان معيارهای غربی به مليت و ناسيوناليسم خود رنگ بدهد و آن را بشناساند . يعنی با اسلحه ای كه دشمن بدو فروخته می‏خواهد مليت خود را بسازد و از آن دفاع كند و فرياد از اين اسلحه‏ها كه از دشمن خريداری می‏كنی‏ . اتفاقا در متن جنبشهای ناسيوناليستی و مبارزات طبقاتی كه عامل درد و طلب مشترك و عصيان عليه سيطره غير را يافتيم ، نكته و عنصر ديگری هم‏ مشاهده می‏كنيم كه همان عشق و شوق به عدالت و حق و آزادی وجدان است . دو عامل و عنصر فوق هستند كه مشتركا معيار حقانيت و مشروعيت يك نهضت‏ توانند شد ، مليت خواهی آلمانی چون داعيه نژاد پرستی و كشورگشايی داشت‏ ، هرگز برای ساير مردم روی زمين غير از خود آلمانيها سائقه و فروغی‏ نداشته و ندارد . صهيونيسم كه در ابتدا