تركستان شرقی ، چين ، مالزيا ، اندونزی و جزاير اقيانوس هند مرهون‏ فعاليتهای بی نظير ايرانيان مسلمان هستند كه با كوشش پيگيری از طريق‏ دريانوردی و بازرگانی اسلام را به دورترين نقاط آسيا رسانيدند و از طريق‏ تبليغ و ارشاد ، مردم را با دين مقدس اسلام آشنا ساختند . ايرانيان در كشورهای غربی و شمال افريقا و قاره اروپا و آسيای صغير نيز در ترويج دين اسلام سهم بسزايی دارند ، پس از اينكه اهالی خراسان و نواحی‏ شرقی ايران بر ضد خلافت ضد اسلامی امويان قيام كردند و بساط حكومت آنان‏ را كه به نام اسلام بر مردم مسلمان حكومت می‏كردند بر انداختند و عباسيان‏ بر اريكه خلافت مستقر شدند ، تمام امور كشوری و لشكری ممالك اسلام به‏ دست ايرانيان مخصوصا خراسانيان افتاد و اينان تمام مناصب سياسی دولت‏ اسلامی را در شرق و غرب به دست گرفتند . در عصر مأمون هنگام مراجعت وی به عراق ، گروهی از اعيان و اشراف و رجال خراسان با وی همراهی كردند و در عراق ، ساكن شدند . مأمون چون از كارشكنی بعضی از افراد خاندان خود ناراحت بود تصميم گرفت مناصب دولتی‏ را به ايرانيان بدهد ، از اين رو گروهی از بزرگان ايران را به نواحی مصر و شمال افريقا فرستاد تا در آن جا مستقر شده راه نفوذ مخالفين را در آن‏ مناطق بگيرند ، مخصوصا كه هنوز دولت امويان در اندلس وجود داشت و عباسيان از اين جهت همواره در ناراحتی به سر ميبردند و از نفوذ آنان‏ جلوگيری می‏كردند . تحقيق و بررسی درباره اين خاندانهای مهاجر كه اكثر از اهل نيشابور ، هرات ، بلخ ، بخارا ، و فرغانه بودند نياز به نوشتن چند مجلد كتاب دارد و تشريح خدمات ايرانيان شمال افريقا در كتب تاريخ و تراجم رجال علم و ادب به تفصيل ذكر شده است . ما به طور اختصار ، فهرستی از فعاليتهای ايرانيان را در دو قسمت يكی‏ قبل از ورود