كه اين تصميم را عملی كند . اين جريان باعث ناراحتی فارسی زبانان ، مخصوصا آنانكه از اين امتياز بهره‏مند می‏شدند ، گرديد . روزی مردانشاه پسر زادانفرخ از صالح چند اصطلاح‏ مربوط به حساب را پرسيد و گفت با اين اصطلاحات چه می‏كنی ؟ صالح معادل‏ آنها را از زبان عربی بيان كرد . مردانشاه ناراحت شد و گفت خدا ريشه‏ات‏ را قطع كند كه ريشه زبان فارسی را قطع كردی . گروهی از فارسی زبانان حاضر شدند صدهزار درهم به صالح بدهند كه به بهانه عدم امكان از تصميم خويش‏ منصرف شود ، اما او منصرف نشد . ابن‏النديم می‏گويد : ولی دواوين دولتی شام را به زبان رومی می‏نوشتند نه زبان فارسی و در زمان هشام بن عبدالملك آن را نيز به زبان عربی برگرداندند ( 1 ) ؟ اين جريان به دربار خلفا و حكام آنها مربوط بوده است . سلاطين ايرانی‏ پس از استقلال دفاتر و دواوين را به زبان فارسی می‏نوشته‏اند ، بار ديگر در زمان غزنويان به زبان عربی برگردانده شد كه آن نيز تاريخچه‏ای دارد . همچنانكه قبلا گفتيم ما نه در صدد تشريح خدمات تمدن كهن ايرانی به تمدن‏ جوان اسلام هستيم و نه اين كار در صلاحيت ماست . هدف ما از نقل مطالب‏ گذشته كه از مسلمات تاريخ است اين است كه دو نكته را تأكيد كنيم : يكی اينكه ايران قبل از اسلام از تمدنی برخوردار بوده است و اين تمدن‏ يكی از مايه‏های تمدن اسلامی است . ديگر اينكه اسلام به ايران حياتی تازه بخشيد و تمدن در حال انحطاط ايران‏ به واسطه اسلام جانی تازه گرفت و شكلی تازه يافت . اين دو نكته قابل‏ انكار پاورقی : ( 1 ) الفهرست ابن النديم ، مقاله‏ء هفتم ( مقالةالفلاسفة ) صفحه‏ء 352 - . 353