بوده‏اند و در اجتماع مسلمانان محترم می‏زيسته اند و سپس آن دين را ترك‏ كرده‏اند . می‏گويند : سامان ، جد اعلای سامانيان كه از احفاد سلاطين ساسانی است و خود از بزرگان بلخ بوده است در حدود قرن دوم ، و جد اعلای خاندان قابوس‏ كه آنها نيز حكومت و فرمانروايی يافتند در قرن سوم ، و مهيار ديلمی شاعر زبر دست و معروف ايرانی در اواخر قرن چهارم هجری به دين اسلام گرويدند . مردم طبرستان و قسمتهای شمالی ايران تا سيصد سال پس از هجرت هنوز دين‏ جديد را نشناخته بودند و با دولت خلفا به دشمنی بر می‏خاستند . بيشتر مردم كرمان در تمام مدت خلافت امويها زردشتی ماندند و در روزگار استخری‏ ( صاحب كتاب المسالك و الممالك ) زردشتيان فارس اكثريت را تشكيل‏ می‏داده‏اند . مقدسی صاحب كتاب احسن التقاسيم نيز كه از مورخان و جغرافی‏ نويسان بزرگ جهان اسلام است و خود به ايران مسافرت كرده است در صفحه‏ 39 و 420 و 429 كتاب خود از زردشتيان فارس و نفوذ بسيار آنها و احترام‏ آنها نزد مسلمانان كه از ساير اهل ذمه محترمتر بوده اند ياد كرده است . بنا به گفته اين مورخ در جشنهای زردشتيان در آن وقت همه بازارهای شهر را آئين می بسته اند و در عيدهای نوروز و مهرگان مردم شهر در سرور و شادی‏ با ايشان هماهنگ می‏شده اند . مقدسی در صفحه 323 احسن التقاسيم راجع به‏ مذهب اهل خراسان می‏گويد : " در آنجا يهودی بسيار است و مسيحی كم و اصنافی از مجوس در آنجا هستند " . مسعودی مورخ اسلامی متوفی در نيمه اول‏ قرن چهارم كه او نيز به ايران مسافرت كرده است و با اينكه ايرانی نيست‏ به تاريخ ايران و آثار ايران علاقه خاصی نشان می‏دهد ، در كتاب " التنبيه‏ و الاشراف " صفحه 91 و 92 از خاندان محترمی از مردم اصطخر نام می‏برد كه‏ كتاب تاريخ جامعی از دوره ساسانيان در دست داشته اند و مسعودی از آن‏ كتاب استفاده كرده است . مسعودی حتی نام موبد زمان خود را می‏برد ، معلوم می‏شود موبد زردشتيان به اعتبار عده فراوان زردشتی شخصيت ممتازی به‏ شمار می‏آمده است .