و علوم قرآن پرداختند و به استدلال و اجتهاد و استنباط تمسك جستند . . . و از آنرو نه تنها كتابت را مكروه نشمردند ، بلكه آن را مستحب دانستند و به احاديث زيرا كه انس بن مالك از پيغمبر روايت كرد رجوع نمودند ( 1 ) . آنچه جرجی زيدان به خلفای راشدين نسبت می‏دهد دروغ محض است ، نه‏ مسأله شهری شدن مطرح بوده است و نه مسأله منع از تدوين و تأليف كه جرجی‏ زيدان فرع بر آن دانسته است . مسأله‏ای كه بوده است و جرجی زيدان و ديگران به آن شاخ و برگ داده‏اند . يكی ممنوعيت صحابه پيغمبر از خروج از مدينه و توطن در نقطه ديگر است و ديگر منع از كتابت احاديث نبوی است‏ ، و اين هر دو مربوط است به خليفه دوم نه به همه خلفای باصطلاح راشدين . چنانكه می‏دانيم در قديمترين كتب تاريخ اسلامی اختلاف نظر علی عليه‏السلام و بعضی ديگر از صحابه از يك طرف و عمر و بعضی صحابه ديگر از طرف ديگر در مسأله كتابت حديث ذكر شده است و ما بعدا درباره اين موضوع سخن خواهيم‏ گفت . خود مسأله خروج از مدينه و توطن در نقطه ديگر چنانكه می‏دانيم‏ وسيله علی عليه‏السلام كه كوفه را دارالخلافه قرار داد و برخی صحابه ديگر نقض شد . عليهذا سخن جرجی زيدان " اصلا " و " فرعا " بی‏اساس است . ادوارد براون نيز مدعی است كه در قرن اول هجری با اينكه شور علمی‏ مسلمانان فوق‏العاده زياد بود ، كتابی تدوين نشد ، كليه معلومات سينه به‏ سينه و نسل به نسل شفاها منتقل می‏گشت و قرآن تقريبا تنها اثری بود كه به‏ نثر عربی باقی بود . می‏گويد : كسب علم ( در قرن اول هجری ) فقط به وسيله مسافرت ميسر می‏شد و سفرهايی كه در طلب علم می‏كردند و در وهله اول نخست به مقتضای اوضاع و احوال هر سفر جهات موجبه‏ای داشت لكن به تدريج سفر رسم پاورقی : ( 1 ) تاريخ تمدن اسلام ، جلد 3 ، ترجمه فارسی ، صفحه . 75