است ، و يا آنكس كه در زمان عمرو بن العاص و معاويه بوده است يحيی‏ نام ديگری بوده غير آنكه شخصيتی محسوب می‏شود و شروح زيادی بر كتب ارسطو و غيره نوشته و اسقف اسكندريه بوده است . بعيد نيست كسانی كه داستان‏ كتابخانه اسكندريه را ساخته اند ، از ذكر نام يحيی نحوی در كلام ابن‏ النديم و ابوسليمان استفاده كرده و داستان را پرداخته‏اند . به هر حال‏ آنچه مسلم است يحيی نحوی اسكندرانی فيلسوف و پزشك و شارح ارسطو و اسقف معروف اسكندريه دوره عمرو عاص و معاويه را درك نكرده است . اما حاج خليفه ، اين مرد از متاخرين است و در قرن يازدهم هجری می‏زيسته‏ است او يك كتابشناس و فهرست نويسی است نه مورخ . كتاب معروف او " كشف الظنون " است كه فهرست كتب است و در فن خود با ارزش می‏باشد . جمله‏ای كه از او نقل شده در دو قسمت است . قسمت اول اينست كه " عرب‏ در صدر اسلام علومی را كه مورد توجه قرار می‏داد سه قسمت بود زبان ديگر احكام شريعت ، سوم پزشكی كه اندكی قبلا هم از آن بهره داشت و به علاوه‏ مورد نيازش بود ، ولی به علوم ديگر نمی‏پرداخت زيرا نمی‏خواست پيش از آنكه پايه‏های اسلام استوار شود علوم بيگانه در ميان مردم رايج گردد " . سخن حاج خليفه تا اينجا سخن درستی است ، ما در بخش خدمات ايران به‏ اسلام ، آغاز و كيفيت نشو و نمای علوم را در اسلام بررسی خواهيم كرد ، علوم اسلامی از قرائت ، فقه ، دستور زبان آغاز گشت . در ابتدا توجهی به‏ علوم فلسفی يا طبيعی يا رياضی نبود . تدريجا به اين علوم توجه شد . قسمت‏ دوم سخن حاج خليفه اينست : " حتی گفته می‏شود كه عرب هنگام فتح شهرها كتابهائی كه به دست می‏آورد می‏سوخت " . می‏بينيم كه حاجی خليفه نيز با اينكه مورخ نيست ، نكته‏ای را كه اهل نقل‏ و روايت رعايت می‏كنند رعايت كرده است . نگفته است كه عرب هنگام فتح‏ شهرها