ابن عباس با همه تبحری كه در تفسير داشت می‏گفت : در مقابل علی همچون‏ قطره‏ای در مقابل دريا هستم . جرجی زيدان مدعی است كه تا آخر قرن اول هجری تفسير قرآن زبان به زبان‏ نقل می‏شد و نخستين كسی كه تفسير قرآن را به صورت كتاب درآورد مجاهد بود ( متوفا در 104 هجری ) سپس امثال واقدی و طبری در قرن دوم و سوم‏ تفسيرهايی نوشتند ( 1 ) . ولی البته اين نظر صحيح نيست . ابن عباس و حتی سعيدبن جيبر پيش از مجاهد به نگارش تفسير قيام كرده‏اند . اين نظر جرجی زيدان تابع يك نظر كلی‏تری است كه مدعی است مسلمين در تمام قرن اول هيچ تأليفی نداشته‏اند . نظر جرجی زيدان با دلائل قطعی مردود شناخته شده است . ما در ضمن فصول‏ آينده به بطلان نظر او اشاره خواهيم كرد . ايرانيان همان‏طور كه به فن قرائت قرآن اهتمام ورزيدند به فن تفسير نيز اهتمام ورزيدند . اهتمام ايرانيان به تفسير و فقه و حديث كه مستقيما با متن اسلام مربوط بوده است از هر مورد ديگر بيشتر بوده است . برای ما فعلا ممكن نيست همه‏ مفسران ايرانی را از صدر اسلام تا عصر حاضر معرفی كنيم . اگر بنای چنين‏ كاری باشد " مثنوی هفتاد من كاغذ شود " در هر قرنی صدها و هزارها مفسر وجود داشته است و صدها تفسير نگاشته شده است . تحقيق درباره همه آنها و جدا كردن ايرانيان از غير ايرانيان يك عمر وقت می‏خواهد . ولی برای‏ اينكه نمونه‏ای از خدمات ايرانيان در تفسير ارائه داده شود كافی است كه‏ نظری به تفاسير برجسته و مفسران مشهور و معروف ميان مسلمين بيندازيم . خواهيم ديد اكثر اين مفسران ايرانی بوده‏اند . ما اين افراد را از ميان كسانی انتخاب می‏كنيم كه يا چون از مفسران‏ پاورقی : ( 1 ) تاريخ تمدن ، ترجمه فارسی ، جلد 3 ، صفحه . 95