و حال آنكه نه شيعيان اوليه ايرانی بودند ، ( به استثناء سلمان ) و نه‏ اكثر ايرانيان مسلمان شيعه شدند . بلكه در صدر اسلام اكثر علمای مسلمان‏ ايرانی نژاد در تفسير ، يا حديث ، يا كلام ، يا ادب ، سنی بودند و بعضی‏ از آنها تعصب شديدی عليه شيعه داشتند ، و اين جريان تا قبل از صفويه‏ ادامه داشت . تا زمان صفويه اكثر بلاد ايران سنی بود . در زمان خلفای‏ اموی كه سب علی عليه السلام در منابر رايج شده بود ، مردم ايران نيز تحت‏ تاثير تبليغات سوء امويها قرار گرفته و اغفال شده بودند و اين برنامه‏ شنيع را اجرا می‏كردند ، حتی گفته می‏شود كه پس از آنكه عمر بن عبدالعزيز اين كار را غدغن كرد ، بعضی از شهرستانهای ايران مقاومت كردند . اكابر علمای تسنن را تا قبل از صفويه ايرانيان تشكيل می‏دهند ، اعم از مفسر ، فقيه ، محدث ، متكلم ، فيلسوف ، اديب ، لغوی و غيره . ابوحنيفه كه بزرگترين فقيه اهل تسنن است و امام اعظم خوانده می‏شود يك‏ ايرانی است . محمد بن اسماعيل بخاری كه بزرگترين محدث اهل تسنن است و كتاب معروف او بزرگترين كتاب حديث اهل تسنن است ايرانی است . همچنين است سيبويه از ادبا و جوهری و فيروز آبادی از لغويين و زمخشری از مفسرين و ابو عبيده و واصل بن عطا از متكلمين اكثريت علمای ايرانی و اكثريت توده مردم ايران تا قبل از صفويه سنی بوده اند . غلبه اسلام بر تعصبات عجيب اينست كه ملل اسلامی غالبا پيرو فتوای علمايی بوده اند كه از نظر مليت با آنها مخالف بوده اند ، مثلا مردم مصر تابع فتوای ليث بن سعد بودند كه يك ايرانی بود ، ولی مردم ايران در قديم بيشتر تابع شافعی‏ بودند كه عربی نژاد بود . بعضی از علمای ايرانی مانند امام الحرمين جوينی‏ و غزالی طوسی تعصب شديدی له شافعی و عليه ابوحنيفه ايرانی دارند . مردم‏ ايران در دوره های بعدی شيعه