برمی‏آيد كه نسبت به اسلام وفادار بوده است . بديهی است كه تنها ترجمه‏ كتب مانی و يا شركت در حلقات زنادقه دليل زنديق بودن نيست . می‏گويند اصمعی تا برامكه در اوج عزت بودند گرد آنها می‏چرخيد و آنان را مدح و ثنا می‏گفت ، پس از آنكه ستاره اقبال برامكه غروب كرد آنها را هجو كرد و زنديق خواند . مهدی عباسی قهرمان مبارزه با زنادقه شمرده می‏شود . او بود كه عده زيادی‏ از آنها را كشت و مدعی بود كه جدش عباس بن عبدالمطلب در عالم رؤيا دستور از بين بردن آنها را به او داده است . ولی بشاربن برد كه در دستگاه مهدی و مورد علاقه او بود ، با اينكه به اين سمت معروف بود و عمر هشتاد ساله خود را به زندقه گذرانده بود ، مورد تعرض واقع نمی‏شد . مهدی‏ كوشش می‏كرد كه سخنان بشار را نزد فقيهان توجيه و تأويل كند . تا وقتی كه‏ بشار به حريم سياست وارد شد و در يك رباعی خطاب به بنی‏اميه مهدی را هجو كرد . در اين وقت بود كه احساسات ضد زندقه مهدی به جوش آمد و فرمان دارد او را تازيانه زدند تا هلاك شد . اكنون ببينيم عكس‏العمل ايرانيان مسلمان در برابر زندقه و زنادقه چه‏ بوده است ؟ . با آنكه ريشه زندقه در ميان اقليتی از ايرانيان بود ، زندقه در محيط ايران رشد نكرد و از طرف خود ايرانيان سخت با آن مبارزه شد . اين‏ مبارزه هم از وجهه كلامی از طرف متكلمين مسلمان ايرانی پيداست وهم از وجهه فقهی و به وسيله فقهای مسلمان ايرانی . چنانكه می‏دانيم عراق مركز ايرانيان و فقهای ايرانی بود . فقهای عراق از ساير فقها (1) عكس‏العمل شديدتری نسبت به زندقه و زنادقه نشان می‏دادند. پاورقی : ( 1 ) مقصود فقهای اهل تسنن است ، فقهای شيعه نيز عكس‏العمل شان شديد بود . شيخ الطائفه شيخ ابوجعفر طوسی در جلد دوم كتاب الخلاف ، كتاب‏ المرتد ، اين مسئله >