به علاوه انواعی تاريخ نويسی در اسلام وجود داشته است از سيره و تاريخ‏ شخص معين گرفته ( مانند سيره‏های نبوی ، و تواريخ مخصوص برخی پادشاهان ) تا تواريخ شهرها ( مانند تاريخ قم ) و تاريخ كشورها ( مانند تاريخ مصر و تاريخ دمشق ) و تاريخ علوم يعنی تاريخ اهل يك فن ( مانند طبقات الحكماء و طبقات الاطباء و طبقات الحفاظ ) و تواريخ عمومی ( مانند تاريخ يعقوبی‏ و تاريخ طبری ) علاوه بر همه اينها برخی جغرافی نويس بوده‏اند مانند المقدسی صاحب احسن التقاسيم و اصطخری فارسی صاحب صورالاقاليم و مسالك‏ الممالك . به عقيده جرجی زيدان ، به پيروی از سيوطی ، اولين مورخان دوره اسلام دو نفر بوده‏اند همزمان يكديگر : يكی محمدابن اسحاق مطلبی كه از موالی عين التمر است و شيعی است و ديگر عروه بن الزبير كه نسبت به زبيربن العوام صحابی معروف ميبرد . ولی‏ علامه سيد حسن صدر ثابت كرده‏اند كه اولين تاريخ را در دوره اسلام عبيدالله‏ بن ابی‏رافع كاتب اميرالمؤمنين عليه‏السلام نوشته است كه نسبت به قبط ميبرد و مصری است . كتابی كه او تأليف كرده است درباره نام افرادی از صحابه است كه علی عليه‏السلام را در دوره خلافت همراهی كرده‏اند . اگر محمدبن اسحاق مطلبی ( كه نويسنده سيره نبوی است و سيره ابن هشام‏ همان سيره ابن اسحاق است به روايت ابن هشام ) ايرانی باشد ، آنچنانكه‏ از كلمه " مولی " برمی‏آيد ، بايد بگوئيم بعد از ابن ابی رافع قبطی مصری‏ ، دو نفری كه پيشقدم در تاريخ بوده‏اند يكی ايرانی و ديگر عرب قرشی بوده‏ است . با اين تفاوت كه عين كتاب محمد ابن اسحاق در دست است ولی‏ كتاب آن دو نفر ديگر ظاهرا در دست نيست . ابن النديم در الفهرست نام گروهی از مورخين قرون اوليه اسلامی را ذكر می‏كند كه باصطلاح " مولی " بوده‏اند . موالی ظاهرا غير عرب بوده‏اند ، من اكنون بطور قطع نميدانم كه اين كلمه‏ تنها بر ايرانيان اطلاق ميشد و يا بساير ملل غير عرب و يا عرب كه نوعی‏