را كه مأمور مواظبت امور و مباشرت خدمات معبدها و هيكلها بودند از دم‏ تيغ گذراندند و كتب فضلای ملت اعم از آنكه در مطلق علوم نوشته شده بود يا در تاريخ و مسائل مذهبی با كسانی كه اينگونه كتابها در تصرف ايشان‏ بود در معرض تلف آوردند ، عرب متعصب به جز قرآن در آن ايام نه كتابی‏ می‏دانست و نه می‏خواست بداند . موبدان را مجوس و ساحر می‏دانستند و كتب‏ ايشان را كتب سحر می‏ناميدند . از حال كتب يونان و روم می‏توان قياس كرد كه كتب مملكتی مثل ايران چقدر از آن طوفان باقی خواهد ماند ( 1 ) . آنچه اين به اصطلاح مورخ می‏گويد خيلی تازگی دارد ، زيرا در هيچ سند و مدرك تاريخی يافت نمی‏شود ، ناچار بايد فرض كنيم كه اين مورخ به سند و مدركی دست يافته كه چشم هيچ حلالزاده‏ای آن را نديده و دست احدی به آن‏ نرسيده و مصلحت هم نبوده است كه آن سند و مدرك افشا شود . آری ناچاريم‏ چنين فرض كنيم زيرا اگر چنين فرض نكنيم ناچاريم خدای ناخواسته در حسن‏ نيت و كمال صداقت و نهايت راستگويی اين مورخ عظيم الشأن كه البته هيچ‏ مأموريتی از طرف وزارت امور خارجه انگلستان برای تأليف اين كتاب‏ نداشته است اندكی ترديد روا داريم و چنين چيزی چگونه ممكن است ؟ آنچه اين مورخ در اسناد و مدارك غير مرئی كه جز در آرشيو وزارت امور خارجه انگلستان پيدا نخواهد شد ، يافته است اينست كه اولا بر خلاف گفته‏ همه مورخين ، ايرانيان در دفاع از ملك و مذهب خويش پايداری و لجاج‏ می‏نمودند و با آن همه پايداريها و لجاجها و با آن جمعيت فراوان كه بالغ‏ بر صد و چهل ميليون در آن عصر تخمين زده شده است و با آن همه ساز و برگها از يك جمعيت چهل پنجاه هزار نفری عرب پا برهنه كه از لحاظ عدد كمتر از يك دهم سربازان تحت السلاح ايران بودند و از لحاظ ساز و برگ‏ جنگی طرف مقايسه نبودند و به فنون جنگی پاورقی : ( 1 ) به نقل كتاب مزديسنا و ادب فارسی ، صفحه . 13