شد و سرانجام تقريبا به يك نوع جنون مبدل گرديد و احاديثی از قبيل حديث‏ ذيل مؤيد سفرهای علمی شد : پيغمبر فرمود هر كه راهی را در طلب علم طی‏ كند خدا او را به راهی كه به بهشت منتهی می‏گردد می‏برد . . . مكحول اصلا بنده‏ای بود در مصر كه چون آزاد گشت حاضر نشد از آن مملكت خارج شود مگر وقتی كه جميع علوم متداول در مصر را كسب نمود و پس از آنكه به اين كار توفيق يافت به حجاز و عراق و شام رفت تا حديث معتبری درباره تقسيم‏ غنائم به دست آورد ( 1 ) . . . ولی اين نظر بی‏اساس است . از مطالعه دقيقتر در آثار صدر اسلام معلوم‏ می‏گردد كه كتابت و يادداشت از زمان پيغمبر اكرم معمول شد و ادامه يافت‏ ، مدارك فراوان برای اثبات اين مدعا وجود دارد . در پاورقی ترجمه فارسی‏ جلد اول تاريخ ادبيات براون . قسمتی از كتاب " مصنفات الشيعة الامامية فی‏العلوم الاسلاميه " تأليف علامه فقيد شيخ الاسلام زنجانی بر رد نظريه‏ امثال براون نقل كرده و خلاف آن را اثبات كرده است ( 2 ) . همچنين علامه‏ جليل ، مرحوم آيةالله سيد حسن صدر علی الله مقامه در كتاب بسيار نفيس‏ " تأسيس الشيعة لعلوم الاسلام " كذب و بطلان اين نظريه را اثبات‏ كرده‏اند و ما ضمن مباحث آتيه قسمتی از آنها را نقل خواهيم كرد . فعلا ما برای پرهيز از اطاله سخن از نقل آنها خودداری می‏كنيم ( 3 ) . علل و عوامل سرعت يكی از علل سرعت پيشرفت مسلمين در علوم اين بوده است كه در اخذ علوم‏ و فنون و صنايع و هنرها تعصب نمی‏ورزيدند و علم را در هر نقطه و در دست‏ هر كس پاورقی : ( 1 ) تاريخ ادبيات ، جلد اول ، ترجمه فارسی ، صفحه 396 - 397. ( 2 ) رجوع شود به جلد اول تاريخ و ادبيات ايران تأليف ادوارد براون‏ ، ( پاورقی ) صفحات 392 - . 396 ( 3 ) ايضا رجوع شود به رساله " پيامبر امی " اثر ديگر نگارنده .