اخلاق اكتسابی وابسته است به درجه تمدن ، البته تمدن انسانی و معنوی نه‏ صنعتی و فنی . اخلاق اكتسابی از طرفی وابسته است به نوع آموزش و پرورش‏ و از طرف ديگر به نظامات اجتماعی و سنن و آداب حاكم بر اجتماع . تاثير عامل آموزش و پرورش تاثير مستقيم است و تاثير عامل محيط اجتماعی تاثير غير مستقيم . قسمت مهمی از روحيه و اخلاق عمومی عكس العمل روحی افراد است در مقابل‏ جرياناتی كه در محيط اجتماعی آنها می‏گذرد و مخصوصا سنن و قوانينی كه بر زندگی آنها حكومت می‏كند . ايرانيان از نظر اخلاق طبيعی يعنی اخلاق وراثی و اقليمی مقام شايسته‏ای‏ داشته‏اند . ايرانيان از قديم الايام به دارا بودن خصايص عالی ستوده‏ شده‏اند . هرودوت مورخ معروف يونانی در قرن پنجم قبل از ميلاد كه اصلا اهل‏ آسيای صغير بوده و او را پدر تاريخ ناميده‏اند توصيف نسبتا جامعی از مردم‏ ايران آنروز كرده است آنچه هرودوت نوشته مجموعه‏ای از زشتيها و زيبائيهاست ، ولی می‏توان گفت زيبائيهايش بيشتر است ( 1 ) . گزنفون ، شاگرد معروف سقراط ، كه تقريبا يك قرن بعد از هرودوت بوده‏ است يكی ديگر از كسانی است كه ايرانيان را توصيف كرده است ، ولی او بر عكس هرودوت كه دوره اعتلای ايران را ديده و توصيف كرده است ، دوره‏ انحطاط ايران را ديده و مقايسه‏ای ميان روحيه و اخلاق ايرانيان در دوره‏ كوروش و روحيه و اخلاق آنها در عهد خودش به عمل آورده و تغيير و انحطاط اخلاق ايرانيان را در دوره خودش توضيح داده است ( 2 ) . اگر اخلاق طبيعی ايرانيان را با ساير ملل مقايسه كنيم مسلما اگر بر - پاورقی : ( 1 ) رجوع شود به تاريخ ايران باستان مشيرالدوله چاپ جيبی ، جلد ششم‏ ، صفحات 1534 - . 1536 ( 2 ) همان مدرك ، صفحات 1537 - . 1542