قبلا شرح داديم كه يكی از علل شكست ايرانيان با آنهمه نيرو و قدرت و عظمت ، ناراضی بودن مردم ايران از حكومت و آيينشان بود ، مردم ايران از آنها به ستوه آمده بودند و آمادگی كامل داشتند برای اينكه مأمنی بيابند و اگر بانگ عدالت و حقيقتی بشنوند به سوی آن بشتابند ، گرايش فوق العاده‏ ايرانيان به مزدك نيز علتی جز نارضايی نداشت . قبلا نيز اشاره كرديم كه‏ وضع زردشتی گری در ايران آنچنان دچار فساد و انحراف و مورد بی علاقگی‏ مردم شده بود كه فرضا اسلام به ايران نيامده بود ، مسيحيت ايران را تسخير می‏كرد . باز براوان ازدوزی مستشرق هلندی چنين نقل می‏كند : در نيمه اول قرن هفتم ميلادی ، همه چيز جريان عادی خود را در روم شرقی و كشور شاهنشاهی ايران طی می‏كرد اين دو مملكت برای تصرف آسيای غربی هميشه‏ با هم در نزاع بودند ، از حيث ظاهر در راه رشد و ترقی و آبادی سير می‏كردند ، مبالغ معتنابهی ماليات عايد خزانه سلاطين اين دو كشور می‏شد و كر و فر تجمل و تنعم پايتختهای هر دو مملكت ضرب المثل بود . بار كمرشكن‏ استبداد بر پشت هر دو كشور سنگينی ميكرد . تاريخ دودمان سلاطين هر دو مملكت مشحون است از يك سلسله فجايع هولناك و زجر و آزار خلائق . و اين‏ رفتار ظالمانه دولتها مولود نفاق و شقاق مردم در مسائل مذهبی بود . در اين اثنا ناگهان از ميان صحاری غير معروف ، قومی جديد در صحنه جهان پديد آمد ، قبائلی بيشمار كه تا آن تاريخ پراكنده و متفرق و اكثر اوقات با هم‏ در نبرد بودند نخستين بار در آن هنگام به هم پيوستند و قوم متحد و متفق‏ جديد را به وجود آوردند ، قومی كه علاقه شديد به آزادی خود داشت ، لباس‏ ساده می‏پوشيد و غذای ساده می‏خورد ،