قبلا نقل كرديم كه وی نزد يحيی مروزی نيز تحصيل كرده است . ابن ابی‏ اصيبعه در ضمن شرح حال فارابی می‏گويد ( ابوبشر متی ايساغوجی را نزديك‏ نصرانی ( ظاهرا همان بنيامين كه الفهرست نام برده است ) و قاطيغورياس‏ ( مقولات ) را نزد ( روبيل ) و قياس را نزد ابو يحيی مروزی آموخت . ) ابوبشر هم مترجم بود و هم فيلسوف ولی در حقيقت منطقی بوده نه فيلسوف‏ به اصطلاح عصر ما ، كتب منطقی او و شروح او بر كتب منطقی ارسطو مدار تدريس و تعليم و تعلم محصلين بوده است ( 1 ) ابوبشر متی مطابق آنچه ابن القفطی نوشته است در سالهای ميان 320 و 330 زنده بوده است . ابن ابی اصيبعه می‏نويسد كه در سال 328 درگذشته است . اينكه در نامه دانشوران می‏نويسد وفات ابوبشر در سال 308 بوده است علی‏ الظاهر غلط نسخه است . 5 - ابونصر محمدبن محمدبن محمدبن طرخان فارابی . بی‏نياز از معرفی است‏ ، به حق او را ( معلم ثانی ) و ( فيلسوف المسلمين من غير مدافع ) لقب‏ داده‏اند ( 2 ) اهل تركستان است ، معلوم نيست كه ايرانی نژاد است يا ترك نژاد ، هم زبان تركی می‏د انسته و هم زبان فارسی ، ولی تا آخر در جامه وزی تركان می‏زيسته است . مردی بوده فوق‏العاده قانع و آزاد منش ، غالبا كنار نهرها و جويبارها و يا گلزارها و باغستانها سكنی می‏گزيد . و شاگردان همانجا از محضرش استفاده می‏كردند . نواقص كار كندی را در منطق‏ تكميل كرد . گويند فن تحليل و انحاء تعليميه منطق را كه تا آنوقت در اختيار كسی‏ نبود و يا ترجمه نشده بود ، فارابی به ابتكار خود افزود و همچنين صناعات‏ خمس و موارد پاورقی : ( 1 ) رجوع شود به الفهرست صفحه 382 والتنبيه والاشراف صفحه 105 و تاريخ الحكماء صفحه 323 و عيون‏الانباءج 2 صفحه . 227 ( 2 ) تاريخ الحكماء ابن قفطی صفحه . 277