كه می‏گفت حركات ظلمت ، ارادی و از روی علم قبلی نبوده بلكه علی‏ العمياء بر حسب صدفه و اتفاق جنبشی داشته است بر خلاف اصل نور كه‏ حركاتش ارادی است ، بنابراين اختلاط و آميزش تيرگی و روشنايی كه عالم‏ محسوس مادی از آن پيدا شده ، بر خلاف تعاليم مانی ، نتيجه نقشه و طرح‏ مقدمی نبوده و بر حسب تصادف وجود يافته است . پس در آيين مزدك برتری‏ نور خيلی بيش از كيش مانی مؤكد بوده ( 1 ) . . . آتش و پرستش يكی از مسائل مهم و قابل توجه درباره نظام فكری و اعتقادی و عملی‏ زردشتيان مقارن ظهور اسلام ، مسئله تقديس و تعظيم و پرستش آتش است . اين كار از قديمترين دوران باستانی سابقه دارد و تا به امروز ادامه‏ يافته است . بوعلی سينا در فصل هفتم از فن دوم طبيعيات شفا می‏گويد : طبقاتی از پيشينيان كه به فلسفه اضداد تمايل داشتند و معتقد بودند كه‏ همه چيز از " ضدين " به وجود می‏آيد و در اين جهت در مسئله خير و شر ، نور و ظلمت ، به عنوان دو ضد واقع شده بودند در تمجيد و تعظيم آتش راه‏ مبالغه پيش گرفتند و آتش را شايسته تقديس و تسبيح ( پرستش ) دانستند ، بدين جهت كه آتش عنصر نورانی است و بر عكس زمين و خاك عنصر ظلمانی‏ می‏باشد و لهذا شايسته تحقير است ( 2 ) . اگر سخن بوعلی را ماخذ قرار دهيم ، آتش پرستی به دنبال فكر دوگانگی‏ هستی و فلسفه خير و شر و نور و ظلمت پديد آمده است ، ولی اگر توجيه‏ محققان جديد را بپذيريم كه مدعی هستند سابقه آتش پرستی از دوران طبيعت‏ پرستی است و در آن دوران بشر هر چيز مفيد را به خاطر اينكه بيشتر فايده‏ برساند پاورقی : ( 1 ) ايران در زمان ساسانيان ، صفحه 364 - . 365 ( 2 ) طبيعيات شفا ، چاپ قديم طهران صفحه . 177