اولی اسلامی بسی غنی‏تر است از آنچه اين گروه به جهل و يا به عمد فرض‏ كرده‏اند . نه توحيد اسلامی به آن سادگی و بی‏محتوائی است كه اينها فرض‏ كرده‏اند و نه معنويت انسان در اسلام منحصر به زهد خشك است و نه نيكان‏ صحابه رسول اكرم آنچنان بوده‏اند كه توصيف شد و نه آداب اسلامی محدود است به اعمال جوارح و اعضاء . ما در اينجا اجمالا در حدی كه روشن شود كه تعليمات اصلی اسلام می‏توانسته‏ است الهام بخش يك سلسله معارف عميق در مورد عرفان نظری و عملی بوده‏ باشد مطالبی می‏آوريم . قرآن كريم درباب توحيد ، هرگز خدا و خلقت را به سازنده خانه و خانه‏ قياس نمی‏كند . قرآن خدا را خالق و آفريننده جهان معرفی می‏كند و در همان‏ حال می‏گويد ذات مقدس او در همه جا و با همه چيز هست . " « اينما تولوا فثم وجه الله » " به هر طرف رو كنيد چهره خدا آنجاست . " « و نحن اقرب اليكم منكم غ" . از شما به شما نزديكتريم . "« هو الاول و الاخر و الظاهر و الباطن »" اول همه اشياء او است و آخر همه او است ( از او آغاز يافته‏اند و به او پايان می‏يابند ) ظاهر و هويدا او است و در همان حال باطن و ناپيدا هم او است و آياتی ديگر از اين قبيل . بديهی است كه اينگونه آيات افكار و انديشه‏ها را به سوی توحيدی برتر و عاليتر از توحيد عوام می‏خوانده است . در حديث كافی آمده است كه خداوند می‏دانست كه در آخرالزمان مردمانی متعمق در توحيد ظهور می‏كنند لهذا آيات‏ اول سوره حديد و سوره قل هوالله احد را نازل فرمود . در مورد سير و سلوك و طی مراحل قرب حق تا آخرين منازل كافی است كه‏ برخی آيات مربوط به " لقاءالله " و آيات مربوط به " رضوان الله " و آيات مربوط به وحی و الهام و مكالمه ملائكه با غير پيغمبران مثلا حضرت‏ مريم و مخصوصا آيات معراج رسول اكرم را مورد نظر قرار دهيم . در قرآن‏ سخن از نفس اماره ،