شده بود : يكی طريقه زروانيان كه معتقد بودند اورمزد و اهريمن هر دو از موجود قديمتر و بالاتری به وجود آمده اند كه " زروان اكرنو " يعنی زمان‏ بيكران نام داشته است ، و ديگر طريقه كيومرثيان كه معتقد بودند اهريمن‏ وجود مستقلی نبوده بلكه زمانی كه اورمزد در كار خود شك كرده اهريمن از شك او پديد آمده است . زروانيان و كيومرثيان هر دو با زرتشتيان مزديسنی‏ اختلاف شديد داشتند و بيشتر اين اختلاف جنبه دشمنی به خود می‏گرفته است و بيگانگان از آن بهره مند می‏شده‏اند . . . پنج فرقه ديگر نيز در ايران بوده اند كه نه تنها با زرتشتيان و زروانيان و كيومرثيان اختلاف داشته‏اند بلكه با خود نيز ناسازگار بوده‏اند : نخست يهود ايران بودند كه در زمان هخامنشيان در نتيجه تصرف بابل به‏ دست كورش از اسارت رهايی يافته و گروهی از ايشان به ايران آمده و بيشتر در مغرب ايران يعنی خوزستان و اكباتان ساكن شده و در دوره‏ ساسانيان بر شماره آنها افزوده شده بود و در داخله ايران پيش رفته و حتی‏ در ناحيه اصفهان جمعيت كثيری از ايشان جمع شده بود . دوم نصارای ايران بودند كه در دوره اشكانی از همان آغاز دوره عيسويت‏ عده ای از سكنه نواحی غربی ايران به دين ترسايان گرويده و كليساهای‏ مخصوصا معتبر در نواحی شرقی و غربی فرات داير كرده و طريقه خاصی را كه‏ بطريقه نسطوری معروف است پسنديده و بدان ايمان آورده بودند و كم كم در داخله ايران پيش رفته تا دورترين نواحی شمال شرقی ايران در ماوراء النهر رفته و از آنجا به چين هم رفته و طريقه نسطوری را با خود به