داده‏اند آن ترك نژادان در آن وقت نماينده و مظهر قدرت مردم سرزمين‏ ايران بوده‏اند و به نام پادشاهانی مسلمان بر اين ملت ، حكمرانی داشته‏اند و اين ملت ايران بود كه جهاد می‏كرد نه مردم ديگر . علم و فرهنگ صحنه علم و فرهنگ ، وسيعترين و پورشورترين ميدانهای خدمات ايرانيان‏ به اسلام است . سرعت پيشرفت و توسعه ، كليت و شمول و همه جانبگی ، شركت طبقات‏ مختلف اجتماع ، اشتراك مساعی ملل گوناگون ، چيزهايی است كه اعجابها را در مورد تمدن اسلامی سخت برانگيخته است . جرجی زيدان می‏گويد : عربها ( مسلمانان ) در مدت يك قرن‏واندی مطالب و علومی به زبان خود ( عربی ) ترجمه كردند كه روميان در مدت چندين قرن از انجام آن عاجز بودند ، آری مسلمانان در ايجاد تمدن شگفت‏آور خود در غالب موارد به همين سرعت‏ پيش رفته‏اند ( 1 ) . مسلمين علومی را كه در فهم و درك قرآن و سنت بدانها نياز داشتند از قبيل علم قرائت ، تفسير ، كلام ، فقه ، حديث ، نحو ، صرف ، معانی ، بيان ، بديع ، سيره نبوی و غير اينها ابداع و اختراع كردند و اگر اقتباس‏ كردند اقتباسشان ناچيز بوده است . و علومی را كه محصول تمدن آنروز و نتيجه مساعی و زحمات ملل ديگر بود از طبيعی و رياضی و نجوم و طب و فلسفه و غيره برای خود ترجمه و نقل كردند و بر آنها افزودند . جرجی زيدان می‏گويد : يكی از مزايای تمدن اسلامی اين است كه علوم پراكنده يونان و ايران و هندو كلده را به عربی نقل كرد و چيزهايی بر آن افزود پاورقی : ( 1 ) تاريخ و تمدن اسلام ، ترجمه فارسی ، صفحه . 247