در قرون بعد ، از ائمه و معاريف فقهاء اهل تسنن كه بگذريم ، از ابن‏ سريج شافعی و ابوسعيد اصطخری و ابواسحاق مروزی در قرن چهارم . و ابو حامد اسفرائنی و ابواسحا ق اسفرائنی و ابواسحاق شيرازی و امام الحرمين جوينی و امام محمد غزالی و ابوالمظفر خوافی و كياالهراسی در قرن پنجم ، و ابواسحاق عراقی موصلی در قرن ششم و ابواسحاق موصلی در قرن هفتم و امام‏ شاطبی اندلسی در قرن هشتم بايد نام برد . در سه چهار قرن اخير به مناسبت گرايش مردم ايران از تسنن به تشيع همه‏ فقهاء ايران شيعه بوده‏اند . ادبيات مقصود ، نحو و صرف و لغت و بلاغت و شعر و تاريخ است ، در اين قسمت‏ ايرانيان خدمات فراوانی كرده‏اند ، خدمات ايرانيان به زبان عربی بيش از خود اعراب به اين زبان بوده و خيلی بيش از خدمت اين مردم به زبان‏ فارسی بوده است . ايرانيان به حكم يك انگيزه مقدس دينی به خدمت زبان‏ عربی همت گماشتند . ايرانيان مانند همه مسلمانان پاكنهاد ديگر زبان عربی‏ را زبان قوم عرب نمی‏دانستند ، آنرا زبان قرآن و زبان بين‏المللی اسلامی‏ می‏دانستند . لهذا بدون هيچگونه تعصب و با شور و نشاط و علاقه فوق‏العاده‏ای‏ به فراگيری و ضبط و تدوين اين زبان پرداختند . علوم ادبی عربی از دستور زبان عربی يعنی نحو آغاز ميشود . مورخين اسلامی‏ اجماع و اتفاق دارند كه مبتكر علم نحو اميرالمؤمنين علی عليه‏السلام است . علامه جليل مرحوم سيد حسن صدر در كتاب نفيس تأسيس الشيعة دلائل و شواهد غير قابل انكار اين مطلب را ذكر كرده است ( 1 ) ، علی عليه‏السلام به‏ ابوالاسود دئلی كه مردی شيعی و فوق‏العاده با استعداد بوده است اصول نحو را آموخت و دستور پاورقی : ( 1 ) رجوع شود به تأسيس‏الشيعة لعلوم الاسلام صفحات 40 - 61.