مترجمين منطق و فلسفه از سريانی و يونانی نيز ايرانی نبوده‏اند . ولی نظر باينكه ترجمه كتب يكی از مظاهر خدمات ايرانيان به تمدن اسلامی است ما نام مترجمينی كه از فارسی به عربی ترجمه كرده‏اند مطابق آنچه ابن‏النديم در الفهرست نقل كرده است ذكر ميكنيم هر چند باز همه مترجمين از فارسی به‏ عربی نيز ايرانی نبوده‏اند . كسانی كه ابن‏النديم آنها را ذكر كرده است افراد ذيل‏اند : عبدالله بن مقفع مترجم منطق ارسطو و خداينامه كه ريشه و منبع اصلی‏ شاهنامه است و مترجم كليله و دمنه كه از كتب هند است و در زمان‏ انوشيروان به پهلوی برگردانده شده بود و ابن مقفع آنرا به عربی بسيار فصيح برگرداند ( 1 ) ابوسهل فضل بن نوبخت متصدی بيت‏الحكمة در زمان‏ هارون و مأمون ( 2 ) . حسن بن موسی نوبختی . احمد بن يحيی بلاذری مورخ‏ معروف و صاحب كتاب فتوح البلدان ، موسی بن خالد ، يوسف‏بن خالد ( اين‏ دو نفر مستخدم داود بن عبدالله بن حميدبن قحطبه بوده‏اند ) علی بن زياد تميمی ، حسن بن سهل ، احمدبن يحيی جابر ، جبلة بن سالم كاتب هشام ابن‏ عبدالملك . اسحق بن يزيد ناقل اختيار نامه ، محمد بن جهم برمكی ، هشام‏ بن القاسم ، موسی بن عيسی الكردی ، زادوية بن شاهويه اصفهانی ، محمدبن‏ بهرام بن مطيار اصفهانی ، بهرام بن مردانشاه ، عمروبن الفرخان ( 3 ) سلم‏ متصدی بيت‏الحكمة ( 4 ) صالح بن عبدالرحمان نويسنده حجاج و ناقل دفاتر دولتی از عربی به فارسی ( 5 ) عبدالله بن علی ناقل برخی كتب هندی ( كه‏ قبلا به فارسی ترجمه شده بود ) ، از فارسی به عربی ( 6 ) . پاورقی : ( 1 - 2 - 3 ) الفهرست صفحه 178 - 396 - . 356 ( 4 ) الفهرست صفحه 180 ابن‏النديم از اين شخص بعنوان صاحب بيت‏الحكمة ياد می‏كند . ( 5 ) الفهرست صفحه . 352 ( 6 ) الفهرست صفحه . 435