آن ترجمه‏های عربی از يونانی ، علم و حكمت و همه فنون چنان در ممالك‏ اسلامی و مخصوصا در ايران رواج يافت كه هزاران عالم نامدار مانند ابن‏ سينا و فارابی و بيرونی و محمد بن زكريای رازی و غير هم باده هزاران‏ تأليف مهم ( البته 99 درصد به عربی ) به ظهور آمدند و تمدن بسيار درخشان‏ اسلامی قرون 2 تا 7 اسلام كه شايد پس از يونان و روم بزرگترين و عاليترين‏ تمدن دنيا باشد به وجود آمد . . . آقای تقی زاده در اين گفتار خود همين قدر می‏گويند اسلام به ايران روح‏ تازه داد ، درباره اين مطلب بحثی نمی‏كنند كه اسلام از ايران چه چيز را گرفت و چه چيز به او داد كه در نتيجه ايران روح تازه يافت ما سعی‏ می‏كنيم انشاء الله در اين كتاب تا حدودی اين مطلب را روشن كنيم . ايشان‏ فقط اشاره می‏گويند " اصول عدالت و قوانين منظم آورد " كه البته اينها قسمتی است از آنچه اسلام آورده و داده است ايشان در سخن خود صريحا ادعا می‏كنند كه اين اسلام بود كه زمينه را برای شكفتن استعدادهای ادبی و حكمت‏ عملی از قبيل سعدی و حافظ و ناصر خسرو برای شكفتن استعدادهای فلسفی وطبی‏ و رياضی از قبيل ابن سينا و فارابی و رازی و بيرونی فراهم كرد . آقای زين العابدين رهنما در مقدمه ترجمه و تفسير قرآن ( 1 ) چنين‏ می‏نويسد : ظهور دين اسلام در عربستان يكی از بزرگترين انقلابهای تاريخ بشری بود . . . در اول سده هفتم مسيحی شروع شد و به تدريج در مدت كوتاهی تمام شبه‏ جزيره عربستان را فرا گرفت ، پس از آن به كشورهای مجاور هم كه دارای‏ برجسته ترين تمدن و فرهنگ آن عصر بودند رو آورد . تغييرات و تحولات‏ شگرف و بسيار ژرفی كه در مردم و جامعه آن كشورها به نام اصول مذهبی به‏ وجود آورد از شگفتيهای پر از رمز پاورقی : ( 1 ) صفحه . 75