النحو بفارس و ختم بفارس " يعنی نحو از فارس بوسيله سيبويه آغاز گشت‏ و در فارس با رفتن ابوعلی فارسی پايان يافت . بديهی است كه در بيان بالامبالغه به كار رفته است . 11 - عبدالقاهر جرجانی ، اديب نحوی لغوی معانی بيانی معروف ، بيشتر شهرت عبدالقاهر در فن بلاغت يعنی معانی و بيان است ، در عين حال از نحويين نيز بشمار ميرود . از عبدالقاهر كتابهای نفيسی در علم بلاغت در دست است كه ارزش خود را هنوز هم حفظ كرده‏اند از قبيل : اسرارالبلاغه ، دلائل الاعجاز ، اعجازالقرآن و غيره وی در سال 471 يا 474 در گذشته است . علاوه بر اين افراد كه نام برديم گروه ديگری از اكابر نحويين ، ايرانی‏ ميباشند و بطور اشاره و مختصر نامشان را ميبريم ، از قبيل : خلف احمر در قرن دوم . و ابوحاتم سجستانی و ابن سكيت اهوازی شيعی و ابن قتيبه دينوری صاحب‏ كتابهای نفيس : ادب الكاتب ، المعارف ، عيون الاخبار و غيرها ، و ابوحنيفه دينوری كه علاوه بر جنبه ادبی مردی حكيم و رياضی‏دان و مورخ بوده‏ است و ابوبكر بن الخياط سمرقندی در قرن سوم . و حسن بن عبدالله بن مرزبان سيرافی شيرازی كه از يك خانواده مجوسی بود و پدرش عبدالله مسلمان شد . و يوسف بن حسن بن عبدالله به مرزبان سيرافی‏ و ابوبكر خوارزمی طبرستانی‏الاصل و ابن خالويه همدانی در قرن چهارم . و ابومسلم اصفهانی در قرن پنجم . و نجم‏الائمه استرابادی معروف به رضی در قرن هفتم . و همچنين گروهی از علمای فصاحت و بلاغت اسلامی ، ايرانيند از قبيل‏ عبدالقاهر جرجانی سابق‏الذكر ، و محمدبن عمران مرزبانی خراسانی شيعی متوفا 371 كه گفته ميشود واضع اولی علم بيان او بوده نه عبدالقاهر جرجانی ، و زمخشری سابق‏الذكر ، و صاحب بن عباد طالقانی متوفا در 385 ، و سكاكی‏ خوارزمی متوفا