- پس زشتيها و پليديها ساخته كيست ؟ - زشتيها و پليديها را انگرامئنيو يعنی اهريمن بدين جهان آورده است . - پس بدينگونه در جهان دو خدا وجود دارد ؟ - آری در جهان دو آفريدگار هست . . " . ولی ظاهرا ماخذ جوزف گئر روايات زردشتی است نه ماخذ تاريخی . اگر بخواهيم به روايات سنتی زردشتيان اعتماد كنيم بدون شك بايد زردشت را ثنوی بدانيم . چه مدركی از كتاب " ونديداد " كه جزئی از اوستای ساسانی‏ است بالاتر ؟ در اين كتاب حتی سرزمينها تقسيم شده است ، سرزمينهای‏ پرخير و بركت مخلوق اهورامزدا و سرزمينهای بی خير و بركت مخلوق اهريمن‏ معرفی شده است . و - چنانكه گفتيم - مختلف بودن مفاد گاتها سبب شده كه دانشمندان‏ درباره ثنويت و يكتا شناسی زردشت اختلاف نظر داشته باشند . گيرشمن ايران شناس معروف در كتاب " ايران از آغاز تا اسلام ( 1 ) می‏گويد : آيين زردشتی مبنی بر توحيد نبود ، ولی در عهد ساسانی بر اثر نفوذ اديان‏ بزرگ ( مسيحيت ) وحدت را پذيرفت . و بر عكس دو مزيل همچنانكه سابقا نقل كرديم معتقد است كه زردشت به‏ توحيد دعوت می‏كرده است . شهرستانی در الملل والنحل زردشت را موحد می‏داند . شهرستانی تحت تاثير عقائد فلسفی و كلامی اسلامی مسئله خير و شر را به نحوی توجيه می‏كند كه فقط با انديشه‏های اسلامی منطبق است نه با انديشه‏های زردشتی . حقيقت اين است كه اگر توحيد را از همه جهات در نظر بگيريم بسيار مشكل است كه بتوانيم آيين زردشت را يك آيين توحيدی بدانيم . پاورقی : ( 1 ) به نقل كتاب مزديسنا و ادب پارسی ، ص . 264