يا موسى اءِنَّكَ صَلَّيتَ، وَضَعتَ خَدَّكَ عَلى التُّرابِ؛

اى موسى! تو هرگاه، نماز مى‏گزارى، گونه خود را روى خاك مى‏نهى و چهره‏ات را روى زمين مى‏گذارى.⁽⁵³⁵⁾

به اين ترتيب، در مى‏يابيم كه عالى‏ترين مرحله عبادت، كوچكى نمودن بيشتر در برابر خدا است.

عدالت دقيق خداوند

روزى حضرت موسى عليه‏السلام از كنار كوهى عبور مى‏كرد، چشمه‏اى در آن جا ديد، از آب آن وضو گرفت، به بالاى كوه رفت، و مشغول نماز شد.

در اين هنگام ديد اسب سوارى كنار چشمه آمد و از آب آن نوشيد، و كيسه‏اش را كه پر از درهم بود از روى فراموشى در آن جا گذاشت و رفت.

پس از رفتن او، چوپانى كنار چشمه آمد (تا از آب چشمه بنوشد) چشمش به كيسه پول افتاد، آن را برداشت و رفت.

سپس پيرمردى خسته، كه بار هيزمى بر سر نهاده بود كنار چشمه آمد، بار هيزمش را بر زمين گذاشت و به استراحت پرداخت.

در اين هنگام، اسب سوار در جستجوى كيسه پول خود به كنار چشمه بازگشت و چون كيسه‏اش را نيافت به سراغ پيرمرد كه خوابيده بود رفت و گفت: كيسه مرا تو برداشته‏اى، چون غير از تو كسى اينجا نيست. پير مرد گفت: من از كيسه تو خبر ندارم.

گفتگو بين اسب و بين پير مرد شديد شد و منجر به درگيرى گرديد. اسب سوار، پيرمرد را كشت و از آن جا دور شد.

موسى عليه‏السلام (كه ظاهر حادثه را عجيب و بر خلاف عدالت مى‏ديد) عرض كرد:

يا رَبِّ كَيفَ العَدلُ فِى هذِهِ الاُمُورِ؛

پروردگارا! عدالت در اين امور چگونه است.

خداوند به موسى عليه‏السلام وحى كرد: آن پيرمرد هيزم‏شكن، پدر اسب سوار را كشته بود (امروز توسط پسر مقتول قصاص شد) و پدر اسب سوار به اندازه همان پولى كه در كيسه بود به پدر چوپان بدهكار بود، امروز چوپان به حق خود رسيد. به اين ترتيب قصاص و اداى دين انجام شد، وَ اَنَا حُكْمٌ عَدلٌ؛ و من داور عادل هستم. ⁽⁵³⁶⁾

نگاه به آن سوى پرده‏ها

امام باقر عليه‏السلام فرمود: روزى موسى عليه‏السلام در كنار دريا عبور مى‏كرد، ناگاه ديد صيادى كنار دريا آمد و در برابر خورشيد سجده كرد و سخنان شرك آلود گفت، سپس تور خود را به دريا انداخت و بيرون كشيد، آن تور پر از ماهى بود، و اين كار سه بار تكرار شد، در هر سه بار، تور او پر از ماهى بود.

او ماهى‏ها را برداشت و از آن جا رفت. سپس صياد ديگرى به آن جا آمد و وضو گرفت و نماز خواند و حمد و شكر الهى را به جا آورد، آن گاه تور خود را به دريا افكند و بيرون كشيد، ديد تور خالى است. بار دوم تور خود را به دريا افكند و بيرون كشيد، ديد تنها يك ماهى كوچك در ميان تور است، حمد و سپاس الهى گفت و از آن جا رفت.

موسى عليه‏السلام عرض كرد: خدايا! چرا بنده كار تو با اين كه با حالت كفر آمد آن همه ماهى نصيب او شد، ولى نصيب بنده با ايمان تو، تنها يك ماهى كوچك بود؟

خداوند به موسى عليه‏السلام چنين عرض كرد: به جانب راست خود نگاه كن. موسى نگاه كرد، نعمت‏هاى فراوانى را كه خداوند براى بنده مؤمن فراهم كرده مشاهده نمود. سپس خداوند به موسى وحى كرد: به جانب چپ خود نگاه كن. موسى عليه‏السلام نگاه كرد، آن‏چه از عذاب‏هاى سخت را كه خداوند براى بنده كارش مهيا نمود ديد.

سپس خداوند فرمود: اى موسى! با آن همه عذاب كه در كمين كافر است آن چه را كه به او (از ماهى‏هاى فراوان) دادم، چه سودى به حال او دارد؟ و با آن همه از نعمت‏هاى فراوان كه براى بنده مؤمن ذخيره كرده‏ام، آن چه را كه امروز از او باز داشته‏ام، چه ضررى به حال او خواهد داشت؟

موسى عليه‏السلام عرض كرد:

يا رَبِّ يحِقُّ لِمَن عَرَفَكَ اَن يَرضى بِما صَنَعتَ؛

پروردگارا! براى كسى كه تو را شناخته سزاوار است، كه به آن چه انجام دهى راضى و خشنود باشد.⁽⁵³⁷⁾

راضى شدن به مقدرات الهى بهتر است‏

امام صادق عليه‏السلام فرمود: گروهى از بنى اسرائيل نزد موسى عليه‏السلام آمدند و گفتند: از خدا بخواه هر وقت كه خواستيم براى ما باران بفرستد. موسى عليه‏السلام از درگاه خدا چنين خواست، خدا جواب مثبت داد.

آن‏ها هر وقت باران مى‏خواستند، باران مى‏باريد، زراعت آن‏ها بسيار رونق گرفت و رشد فوق العاده نمود، ولى هنگام درو و چيدن محصول، ديدند محصول‏ها همه پوچ و فاسد شده است، آن‏ها ماجرا را به موسى عليه‏السلام گفتند، موسى عليه‏السلام شكايت آن‏ها را به خدا عرض كرد، خداوند فرمود:

يا موسى! اَنا كُنتُ المُقدِّرُ لِبَنِى اسرائِيلَ فَلَم يَرضَوا بِتَقديرِى فَاَجَبتُهُم اِلى اِرادَتِهِم؛

اى موسى! من تقديركننده مدبر براى بنى اسرائيل هستم، آن‏ها به تقديرات من راضى نشدند، از اين رو طبق خواست آن‏ها پاسخ دادم.⁽⁵³⁸⁾

ارزش نهى از منكر و هدايت كردن‏

امام صادق عليه‏السلام فرمود: در ميان بنى اسرائيل عابدى بود، هرگز گناه نمى‏كرد و همواره به عبادت خدا مشغول بود، ابليس بسيار ناراحت شد، با دميدن به دماغش اعلام كرد تا فرزندانش به حضورش بيايند، به دنبال اين اعلام همه شيطان‏ها در نزد ابليس (پدرشان) اجتماع كردند، ابليس گفت: چه كسى از ميان شما مى‏تواند فلان عابد را گمراه كند كه بى گناه او سخت مرا ناراحت كرده است؟!

هريك از آن‏ها سخنى گفتند، يكى گفت: من از ناحيه زنان او را گمراه مى‏كنم، ابليس گفت: اين پيشنهاد تو بى فايده است، او فريب زنان را نمى‏خورد.

ديگرى گفت: من به وسيله شراب و ساير نوشيدنى‏هاى لذيذ او را فريب مى‏دهم.

ابليس گفت: فايده ندارد، او گول لذت‏هاى دنيا را نمى‏خورد. ديگرى گفت: من او را مى‏توانم فريب دهم، ابليس گفت: چگونه؟ او گفت: از راه عبادت، ابليس گفت: پيشنهاد خوبى كردى، همين كار را دنبال كن.

آن شيطان به صورت انسان وارد عبادت‏گاه شد، و در پيش روى او مشغول نماز و عبادت شد و شب و روز بدون استراحت به عبادت خود ادامه داد.

عابد تعجب كرد و با خود مى‏گفت: اين عابد تازه وارد، چقدر توفيق سرشار براى عبادت دارد، از او سؤال مى‏كرد، ولى شيطان اعتنا نكرده و به عبادتش ادامه مى‏داد. تا اين كه به طور مكرر مى‏گفت: اى بنده خدا بگو بدانم به خاطر چه عاملى اين گونه براى انجام عبادت آمادگى يافته‏اى؟!

سرانجام شيطان به عابد گفت: من يك گناهى را انجام داده‏ام، هر وقت به ياد آن مى‏افتم، از ترس آن، بيشتر مشتاق عبادت مى‏شوم (تا با عبادت خود را جبران كنم و آن گناه را به طور كلى از زندگى خود دور سازم.)

عابد: آن گناه چه گناهى بوده، به من خبر بده تا من نيز آن را انجام دهم و سپس توبه كنم و به توفيق سرشار براى عبادت دست يابم.

شيطان: اين دو درهم را از من بگير و وارد شهر شو، و در فلان جا به در خانه‏اى برو، در آن جا زنى هست با او زنا كن، و سپس باز گرد.

عابد جاهل وارد شهر شد و آدرس آن زن را از مردم پرسيد، مردم خانه او را به عابد نشان دادند و پيش خود مى‏گفتند: لابد عابد مى‏خواهد آن زن بدكار را موعظه و هدايت كند.

عابد به سوى خانه آن زن رفت، و پس از اجازه وارد خانه او شد، زن وقتى كه شكل و لباس عابد را ديد، گفت: آمدن تو با اين قيافه به اين جا تناسب ندارد، براى چه به اين جا آمده‏اى؟ عابد قصه خود را نقل كرد.

آن زن گفت: اى بنده خدا! اولاً: ترك گناه براى كسب توبه، راهوارتر است. ثانياً: از كجا هر كسى توبه كرد، توبه‏اش پذيرفته مى‏شود؟ بدان كه آن راهنماى تو شيطان بوده است كه خواسته به اين طريق تو را گول بزند، اينك به معبد خود برگرد ببين او در آن جا نيست، عابد به معبد خود بازگشت و در آن جا كسى را نديد.

آن زن شب آن روز از دنيا رفت، صبح آن شب ناگاه مردم ديدند بر در خانه او اين جمله نوشته شده: